اگر مزرعه شترمرغ را یک رستوران تصور کنید، شما سرآشپزی هستید که مشتریهایش هر ماه ذائقه و نیاز تازهای پیدا میکنند. جوجهای که امروز با چند گرم غذای نرم سیر میشود، چند ماه بعد روزانه کیلوها خوراک میخواهد؛ آن هم با ترکیبی کاملاً متفاوت.
اینجاست که خیلی از پرورشدهندگان تازهکار اشتباه میکنند: یک جیره ثابت برای همه سنین. نتیجه؟ رشد کند، تلفات بالا و سرمایهای که بهجای گوشت، به چربی تبدیل میشود.
در این مقاله، تغذیه شترمرغ را مثل یک منوی مرحلهبهمرحله بررسی میکنیم؛ از اولین ساعتهای زندگی جوجه تا سفره پرنده بالغ و مولد. در پایان، دقیقاً میدانید در هر دوره چه چیزی جلوی پرنده بگذارید و چه چیزی را هرگز.
پیشغذا: شترمرغ اصلاً چهجور خورندهای است؟
قبل از چیدن منو، باید مشتری را بشناسیم. شترمرغها پرندگانی علفخوار با رژیم غذایی مشابه نشخوارکنندگان هستند؛ یونجه و ذرت بخش عمده تغذیه آنها را تشکیل میدهد و به دلیل رودههای بلند، قدرت بالایی در هضم مواد فیبری دارند.
سه بازیگر اصلی سفره شترمرغ را بشناسید: یونجه بهعنوان خوراک پرحجم و خوشخوراک، مهمترین منبع فیبر و مادهساز ماهیچه و گوشت است. غلات دانهریز مثل ذرت وظیفه تأمین انرژی را بر عهده دارند. و کنجاله سویا هم منبع پروتئینی بسیار مهمی برای جوجههاست که انرژی نسبتاً بالا و فیبر قابلهضم خوبی دارد.
یک قانون طلایی هم از همین ابتدا به خاطر بسپارید: نیازهای تغذیهای شترمرغ با افزایش سن تغییر میکند؛ الیاف و انرژی جیره باید بالا برود و مقدار پروتئین کم شود. کل این مقاله، شرح همین قانون است.
ایستگاه اول | ۴۸ ساعت نخست: سفرهای که طبیعت از قبل چیده
شاید عجیب باشد، اما اولین وعده غذایی جوجه شترمرغ را شما سرو نمیکنید. درست زمانی که جوجه برای بیرون آمدن از تخم آماده میشود، کیسه زرده از طریق ناف به داخل شکمش جذب میشود و همین ذخیره، سوخت روزهای اول اوست.
به همین دلیل، جوجه شترمرغها تا دو روز پس از هچ نیازی به تغذیه ندارند و پس از آن با جیرهای پرپروتئین شامل کنسانتره و علوفه خشک تغذیه میشوند.
اما در همین دوره «بیغذایی»، دو کار حیاتی بر عهده شماست:
اول، نورپردازی. در روزهای اول تولد باید نور دائمی برای جوجهها فراهم کنید تا بتوانند بهسرعت محل خوراک و آب را پیدا کنند. دوم، آموزش. ممکن است جوجهها در چند روز اول قادر به شناسایی آب و غذای خود نباشند؛ پس در یادگیری نحوه تغذیه به آنها کمک کنید.
ایستگاه دوم | منوی نوزادی: ظریفترین دوره سفرهچینی (تولد تا ۳ ماهگی)
این دوره، حساسترین فصل تغذیه شترمرغ است؛ جایی که یک اشتباه کوچک، مستقیم به تلفات ختم میشود.
ترکیب جیره آغازین
جیره غذایی جوجه شترمرغ باید حاوی حدود ۲۰ درصد پروتئین و بیش از ۱۵ درصد فیبر باشد؛ چون بالا بودن چربی یا تغذیه بیش از حد، جوجهها را چاق میکند و چاقی در این سن یعنی دردسر. در کنار پلت آغازین، جوجهها به منبع فیبر گیاهی تازه هم نیاز دارند؛ علوفه و سبزیجاتی که هیچ نشانهای از پوسیدگی یا پلاسیدگی نداشته باشند. همچنین وجود ویتامینهای ضروری، پوسته صدف و خردههای آهک در جیره شترمرغهای جوان لازم است.
هنر سرو کردن یونجه برای جوجه
اینجا یک نکته ظریف وجود دارد که بسیاری نمیدانند: به هیچ وجه نباید ساقه خردشده یونجه یا مواد فیبردار خشن به جوجهها داده شود، چون باعث انباشتگی و گرفتگی روده میشود. راه درست این است که برگهای یونجه را از ساقه جدا کنید و بعد از خرد کردن به جوجهها بدهید.
یعنی در این دوره، شما فقط آشپز نیستید؛ باید غذا را «لقمه» هم بکنید.
قانون علوفه خشک
اگر جوجهها را میچرانید، حواستان به رطوبت علوفه باشد؛ تا سن ۴ ماهگی، علوفه خیس میتواند باعث مرگ جوجهها شود. پس چراندن در چراگاههای مرطوب و ساعات شبنمدار صبح ممنوع. ضمناً شبها نیازی به تغذیه جوجهها نیست؛ در عوض، در هر دوره وزن آنها را کنترل کنید تا مطمئن شوید مسیر رشد درست است.
ایستگاه سوم | جیره رشد: وقتی اشتها اوج میگیرد (۳ تا ۶ ماهگی)
از حدود ۳ ماهگی، منو رسماً عوض میشود و جیره این دوره «جیره رشد» نام میگیرد. حالا همان قانون طلایی وارد عمل میشود: پروتئین جیره بهتدریج پایین میآید و در عوض فیبر و انرژی افزایش پیدا میکند؛ بهطوری که در سن ۴ تا ۵ ماهگی، میزان فیبر جیره باید بالا برود.
چرا این دوره اینقدر مهم است؟ چون ساعت گوشتسازی در حال تیکتاک است. تحقیقات نشان میدهد رشد ماهیچهای شترمرغ تا ۷ تا ۸ ماهگی به حداکثر میرسد؛ بنابراین تغذیه صحیح تا ۶ ماهگی برای تولید گوشت بهینه ضروری است. هر روزی که در این بازه جیره ضعیف بدهید، گوشتی است که دیگر ساخته نمیشود.
از نظر مقدار هم آماده باشید: کل خوراک لازم برای هر جوجه تا رسیدن به وزن کشتار (حدود ۸۵ کیلوگرم) چیزی بین ۲۵۰ تا ۲۸۰ کیلوگرم است و بخش بزرگ آن در همین ماههای رشد مصرف میشود.
ایستگاه چهارم | آشپزخانه پروار: ماههای طلایی گوشتسازی
اگر هدف شما فروش پرنده گوشتی است، جیره دوران پرواری از سن سه ماهگی تا زمان کشتار ادامه دارد و برای پرواربندی، به یک جیره مقوی و پرانرژی نیاز دارید که پرنده را به حداکثر وزن برساند؛ جیرهای که پروتئین، ویتامین، چربی، کربوهیدرات و مواد معدنی کافی داشته باشد.
یک نکته حرفهای برای مدیریت هزینه: پس از ۸ ماهگی، افزایش حجم بدن بیشتر در جهت ضخیم شدن پوست است، نه گوشتسازی. پس اگر بازار هدف شما فقط گوشت است، نگه داشتن طولانی پرنده با جیره گران، اقتصادی نیست؛ اما اگر چرم هم میفروشید، این ماههای اضافه ارزش دارد.
ایستگاه پنجم | سفره بزرگسالان و مولدها
شترمرغ بالغ، خورندهای جدی است؛ بهطور میانگین روزانه حدود ۴ کیلوگرم خوراک مصرف میکند. پایه جیره بالغها همان یونجه و غلات است و یونجه تازه بهدلیل فیبر مفید و ارزشمندش، اکیداً توصیه میشود.
در گلههای مولد، تعادل جیره حیاتیتر هم میشود؛ مهمترین عامل برای رسیدن به بالاترین سطح عملکرد، استفاده از یک جیره بالانسشده است و کمبود ویتامینها در پرورش گلهای مشکلات زیادی برای پرندهها ایجاد میکند. جیره ضعیف در مولدها یعنی تخم کمتر، نطفه ضعیفتر و جوجه کمبنیهتر؛ ضرری که یک نسل بعد خودش را نشان میدهد.
نوشیدنی سفره: آب، رکنی که بخشش ندارد
در تمام این ایستگاهها، یک آیتم هرگز از منو حذف نمیشود: آب. شترمرغها در طول شبانهروز به آب نیاز دارند و در طراحی مزرعه باید به تأمین آن توجه ویژه داشته باشید.
این هشدار را قاب کنید: حتی یک روز بیآبی در گله جوجه شترمرغ میتواند تلفات بسیاری به دنبال داشته باشد. پس آبخوریها را هر چند ساعت یکبار بررسی کنید. سیستم آبخوری خودکار، بهترین سرمایهگذاری کوچک شما در این بخش است.
خط قرمزهای سفره شترمرغ
برای جمع کردن همه هشدارها در یک قاب، اینها را هرگز فراموش نکنید: ساقه فیبری و خشن برای جوجهها ممنوع (خطر انباشتگی روده)، علوفه خیس تا ۴ ماهگی ممنوع (خطر مرگ)، علوفه پوسیده و پلاسیده در هر سنی ممنوع، پرخوری و جیره پرچرب در دوره جوجگی ممنوع (چاقی زودرس). و یک نکته اجرایی ساده اما مهم: ظرف خوراک شترمرغها در همه سنین باید کمی بالاتر از سطح زمین قرار بگیرد.
منوی فصلی، نه غذای همیشگی
راز تغذیه شترمرغ در یک جمله خلاصه میشود: منو را با سن پرنده عوض کنید. از کیسه زرده در ۴۸ ساعت اول، به جیره آغازین پرپروتئین و کمخطر در دوره جوجگی، سپس جیره رشد با فیبر بالاتر، بعد جیره پرانرژی پروار و در نهایت سفره بالانسشده بالغها و مولدها. در تمام مسیر هم آب تازه و کنترل وزن، دو همراه جدانشدنی شما هستند.
جیره غذایی شترمرغ درست همانجایی است که سود و زیان مزرعه رقم میخورد؛ چون خوراک، بزرگترین هزینه جاری شماست و کیفیت گوشت، مستقیم از همین سفره بیرون میآید. پیشنهاد میکنیم برنامه غذایی فعلی گلهتان را با ایستگاههای این مقاله مقایسه کنید. سؤالی درباره جیرهنویسی برای گله خودتان دارید؟ در بخش نظرات بپرسید تا راهنماییتان کنیم.
