شترمرغ به عنوان بزرگترین پرنده روی زمین، به یک ویژگی مهم شهرت دارد: سازگاری بالا با شرایط مختلف اقلیمی. همین ویژگی باعث شده خیلیها فکر کنند این پرنده در هر گوشهای از ایران به یک اندازه خوب رشد میکند. اما واقعیت کمی متفاوت است.
با اینکه شترمرغ در طیف وسیعی از آبوهوا زندگی میکند، بازده تولید و سلامت آن بهشدت به اقلیم منطقه وابسته است. یک انتخاب اشتباه در محل مزرعه میتواند هزینهها را بالا ببرد و سود شما را از بین ببرد.
در این مقاله بررسی میکنیم که شرایط ایدهآل نگهداری شترمرغ چیست و در هر اقلیم ایران، از کویر گرم تا مناطق سردسیر، چه تدابیری باید در نظر بگیرید.
دمای مناسب و آبوهوای ایدهآل برای شترمرغ
بیایید با اصلیترین نکته شروع کنیم. شترمرغها پرندگانی فوقالعاده مقاوم هستند؛ بر اساس گزارش کارشناسان، این پرنده در دمای ۱۵- تا ۵۰+ درجه سانتیگراد بهراحتی زندگی میکند و نسبت به کمآبی هم مقاومت بالایی دارد.
اما «زنده ماندن» با «بازده اقتصادی» فرق دارد. دمای ایدهآل برای پرورش شترمرغ بین ۲۰ تا ۳۰ درجه سانتیگراد است. در این محدوده، پرنده کمترین استرس را دارد و بیشترین راندمان تولید گوشت و تخم را نشان میدهد.
نکته کلیدی این است که بهترین شرایط آبوهوایی برای شترمرغ، اقلیم گرم و خشک است. هرچه به سمت اقلیم گرم و خشک پیش برویم، کیفیت و کمیت محصولات تولیدی بهتر میشود.
دشمن اصلی شترمرغ: رطوبت
اگر فقط یک نکته از این مقاله به یاد بسپارید، همین باشد: تنها اقلیمی که برای پرورش شترمرغ توصیه نمیشود، آبوهوای گرم و مرطوب یا همان شرجی است. رطوبت بالا تأثیر مخربی بر سلامت شترمرغها دارد و پرنده را مستعد بیماریهای مختلف میکند.
به همین دلیل، استانهای شمالی و جنوبی که آبوهوای شرجی دارند، برای احداث پرورشگاه شترمرغ گزینههای مناسبی نیستند. شترمرغها در مناطقی که رطوبت هوا کم باشد، بهتر رشد میکنند.
بهترین مناطق ایران برای نگهداری شترمرغ
خوشبختانه تنوع آبوهوایی ایران آنقدر زیاد است که بهراحتی میتوان مکانهایی حتی با شرایط ایدهآل برای پرورش شترمرغ پیدا کرد.
بهطور کلی، شترمرغها سازگاری بهتری با آبوهوای گرم و نیمهخشک دارند و به همین دلیل نقاط کویری یا حاشیه کویر مناسبترین مناطق برای احداث مزرعه شناخته میشوند. از نظر جغرافیایی، دشتهای فلات مرکزی ایران، یعنی محدوده بین دامنههای شرقی زاگرس و دامنههای جنوبی البرز، بهترین بستر طبیعی برای این کار هستند.
استانهایی که کارشناسان برای نگهداری شترمرغ توصیه میکنند عبارتاند از: سمنان، مرکزی، قزوین، اصفهان، تهران، زنجان، یزد، کرمان، شیراز (فارس) و خراسان. این مناطق آبوهوای گرم و خشک یا نیمهخشک دارند و رطوبت پایینشان با خلقوخوی این پرنده هماهنگ است.
مزیت اقتصادی این انتخاب هم روشن است؛ وقتی آبوهوای منطقه با شرایط طبیعی پرنده سازگار باشد، هزینههای تولید در مزرعه پایینتر میآید و همین موضوع سودآوری کار را بالا میبرد.
نگهداری شترمرغ در مناطق گرم و کویری
اقلیم گرم و خشک، ایدهآلترین گزینه برای شترمرغ است، اما «گرم» به معنای رها کردن پرنده زیر آفتاب مستقیم نیست. در تابستان مناطق کویری که دما به ۴۵ درجه و بالاتر میرسد، استرس گرمایی میتواند مشکلساز شود.
در این مناطق، اولویت اصلی طراحی مزرعه باید ایجاد سایهبانهای کافی برای جلوگیری از استرس گرمایی باشد. نکته جالب اینکه شترمرغها بهندرت خودشان به دنبال سایه میروند، پس تأمین سایه وظیفه شماست، نه انتخاب پرنده.
موارد ضروری برای مزرعه در اقلیم گرم شامل اینهاست: سایهبان یا درختان سایهانداز در محوطه، تأمین دائمی آب تازه و خنک، سیستم آبخوری خودکار برای جلوگیری از کمآبی و تهویه مناسب در سالن جوجهها. با رعایت همین چند اصل ساده، مناطق کویری میتوانند بالاترین بازده را برای شما داشته باشند.
نگهداری شترمرغ در مناطق سردسیر
شاید تعجب کنید، اما شترمرغ سرما را نسبتاً خوب تحمل میکند و دمای زیر صفر برایش کشنده نیست. حتی گفته میشود این پرندهها در هوای بارانی ترجیح میدهند زیر باران بمانند تا اینکه به سرپناه بروند.
با این حال، دو گروه در مناطق سردسیر آسیبپذیرند: جوجهها و پرندههای جوان. اینجاست که طراحی جایگاه اهمیت پیدا میکند.
در مناطق سردسیر باید سالنها طوری طراحی شوند که از نور خورشید حداکثر استفاده را ببرند و در عین حال، گرمایش بهینه نیز تأمین شود. برای جوجهها، معمولاً در دو هفته اول به یک لامپ حرارتی در طول شب نیاز است. در زمستانها هم باید تدابیر گرمایشی برای جلوگیری از آسیب به پرندهها اتخاذ شود.
پس نتیجه ساده است: سرما مانع پرورش شترمرغ نیست، به شرطی که برای دوره جوجگی و شبهای سرد زمستان، گرمایش کافی فراهم کنید.
طراحی جایگاه بر اساس اقلیم منطقه
موقعیت جغرافیایی و آبوهوای منطقه یکی از مهمترین فاکتورها در طراحی مزرعه است و جایگاه نگهداری باید متناسب با اقلیم هر منطقه تغییر کند.
در مناطق سردسیر، تمرکز روی سالنهای رو به آفتاب با گرمایش مطمئن است تا جوجهها و پرندهها از سرما محافظت شوند. در مناطق گرمسیری، اولویت با سایهبانهای کافی و تهویه است. یک توصیه هوشمندانه هم استفاده از مصالح بومی منطقه است؛ این کار هزینه حملونقل را کاهش میدهد و سازه را با شرایط اقلیمی سازگارتر میکند.
نکته مهم دیگر در طراحی، پیشبینی امکان توسعه است. جایگاهها باید طوری ساخته شوند که در صورت نیاز، امکان افزایش فضا و ساخت اماکن جدید وجود داشته باشد؛ چون جوجههای شترمرغ رشد سریعی دارند و نیاز فضاییشان بهسرعت بالا میرود.
در نهایت
نگهداری شترمرغ در ایران تقریباً در همه اقلیمها ممکن است، اما شرایط ایدهآل، آبوهوای گرم و خشک با رطوبت پایین و دمای ۲۰ تا ۳۰ درجه سانتیگراد است. مناطق کویری و حاشیه کویر مانند سمنان، یزد، کرمان و اصفهان بهترین بازده را دارند، در حالی که مناطق شرجی شمال و جنوب به دلیل رطوبت بالا توصیه نمیشوند.
اگر منطقه شما گرم است، روی سایه و آب سرمایهگذاری کنید؛ اگر سردسیر است، روی گرمایش جایگاه بهویژه برای جوجهها. با شناخت درست اقلیم و طراحی جایگاه متناسب با آن، میتوانید هزینهها را پایین بیاورید و سلامت گله را تضمین کنید.
قدم بعدی شما این است: قبل از انتخاب زمین، آمار میانگین دما و رطوبت منطقه خود را بررسی کنید و با یک کارشناس محلی مشورت کنید. اقلیم منطقهتان کدام دسته است؟ در بخش نظرات بنویسید تا راهنمایی دقیقتری بدهیم.
